Kilka lat temu zajmowałem się łącznością typu meteor scatter w paśmie VHF. Co to jest?
Dočítate sa:
Rozpraszanie meteorów
Rozpraszanie meteorów na bardzo krótkich falach (VKV) to metoda komunikacji wykorzystująca zjonizowane ślady po meteorach w atmosferze do odbicia sygnałów radiowych. Zjawisko to umożliwia łączność radiową między stacjami, które w innym przypadku znajdowałyby się poza zasięgiem bezpośredniej widoczności, na odległościach zazwyczaj od 500 do 2 200 km.
Jak to działa?
Meteory i jonizacja
Kiedy meteor wchodzi w atmosferę ziemską, zazwyczaj na wysokości 80–120 km, nagrzewa się w wyniku tarcia o powietrze i pozostawia po sobie zjonizowany ślad (plazmę).
Ślad ten działa jak tymczasowa warstwa odbijająca dla sygnałów VHF (zwykle w pasmach od 28 MHz do 432 MHz).
Odbicie sygnału
Sygnał VHF wysłany w kierunku tego zjonizowanego śladu odbija się od niego i dociera do anteny odbiorczej w odległym miejscu.
Czas trwania odbicia
Ślady jonowe po małych meteorytach (tzw. sporadycznych meteorytach) utrzymują się tylko przez ułamki sekundy do kilku sekund.
W przypadku dużych deszczy meteorów (np. Perseidy, Geminidy) odbicia mogą być dłuższe i częstsze.
Zastosowanie i techniki
Rozproszenie meteoriczne jest najczęściej wykorzystywane w pasmach 2 m (144 MHz) i 6 m (50 MHz). Komunikacja przebiega zazwyczaj w następujący sposób:
Tryby
Ponieważ odbicia są krótkie, stosuje się tryby cyfrowe, takie jak MSK144 (w ramach WSJT-X) lub szybkie CW (alfabet Morse’a) oraz SSB.
MSK144 jest popularny, ponieważ skutecznie dekoduje sygnały w przypadku ekstremalnie krótkich odbić.
Okna czasowe
- Łącza są częstsze podczas rojów meteorów, kiedy występują one z większą częstotliwością.
- Jednak sporadyczne meteory umożliwiają nawiązywanie łączności przez cały rok, zwłaszcza we wczesnych godzinach porannych.
Synchronizacja
Aby połączenie się powiodło, stacje uzgadniają częstotliwość i godzinę (zazwyczaj za pośrednictwem forów krótkofalarskich lub czatów, np. ON4KST).
Zalety rozpraszania meteorów
- Umożliwia nawiązywanie łączności na średnich odległościach, które w innym przypadku są trudne do osiągnięcia w paśmie VHF.
- Nie jest zależne od stanu jonosfery, jak warstwa E-sporadyczna.
- Umożliwia eksperymentowanie z fizyką odbicia.
Wady rozpraszania meteoricznego
- Krótki czas trwania odbicia wymaga precyzyjnej synchronizacji i odpowiednich technik.
- Wymaga cierpliwości i specjalistycznego sprzętu (wysoka moc, antena kierunkowa).
Rozproszenie meteoriczne 15 lat temu
Konfiguracja dla pasma VHF stosowana w przeszłości
Wówczas łączności odbywały się w trybie FSK441, który realizowałem za pomocą programu WSJT. Zaczynałem od 7-elementowej anteny Yagi DK7ZB i stopnia mocy z KP920A, który dawał około 75 W. Później korzystałem z końcówki mocy z RE025XA, którą zasilam mocą około 200–250 W.
Pierwszym łączem, które nawiązałem w ten sposób, było LZ1KWT. Tak brzmiało echo podczas łączności z tą stacją na częstotliwości FSK441.
Rozpraszanie meteorów dzisiaj
W związku ze zbliżającym się rojem meteorów Geminidów rozważyłem ponowną próbę łączności typu meteor scatter. Około tydzień wcześniej zainstalowałem i skonfigurowałem program MSHV do współpracy z Kenwood TS-2000. W ramach tego po raz pierwszy (i mam nadzieję, że ostatni) widziałem pracę w trybie FT8 na falach krótkich.
Dysponuję wieloma antenami na 144 MHz:
- 3-elementową anteną Yagi DK7ZB
- 6-elementową anteną Yagi YU7EF
- czwórką 5-elementowych anten Yagi DK7ZB
- czterokrotną konfiguracją 6-elementowych anten Yagi DK7ZB
- podwójną konfiguracją 8-elementowych anten Yagi DK7ZB
Łącznie 69 elementów, ale żadna z tych anten nie jest zainstalowana w moim domowym QTH. Z powodu braku czasu nie udało mi się zbudować żadnej z nich w ogrodzie aż do soboty 14 grudnia. Wtedy szczyt Geminidów był już za nami. W ogrodzie stanęła czwórka 5-elementowych anten Yagi typu DK7ZB. Wieczorem zacząłem monitorować i odbierać pierwsze transmisje stacji nadawczych w trybie MSK144.
MSHV z odebranym sygnałem od LZ1DX
Odbiór wyglądał obiecująco, więc skontaktowałem się z Nedem LZ1DX z prośbą o sked. Odległość 929 do KN22TK należy wprawdzie do mniejszych z punktu widzenia rozpraszania meteoricznego, ale chodziło mi przede wszystkim o przetestowanie. Sesję rozpoczęliśmy krótko po wpół do jedenastej wieczorem. Sygnał słuchałem również na żywo. Sygnał MSK144 brzmi tak:
Po kilku sesjach słyszę silny impuls. Sięgam po myszkę, żeby wprowadzić raport i zmienić nadawaną wiadomość… i widzę, że MSHV już ustawił raport, a nawet zmienił wiadomość! Trochę mnie to zaskoczyło. Program realizuje więc połączenie do końca bez interwencji operatora. Najprawdopodobniej zapisałby je również w logu (gdyby jakiś był podłączony). Z pewnością muszę lepiej zapoznać się z MSHV. Na czacie ON4KST przywitał się również Peťo OM8WG, który ma znacznie większe doświadczenie w tej formie łączności. Mam nadzieję, że uda mi się zainstalować na stałe antenę na 144 MHz, abym mógł regularnie poświęcać się tej formie łączności. Konfiguracja po mojej stronie: MSHV podłączony do Kenwood TS-2000, LNA HA8ET i moc 90 W przez kabel koaksjalny 12 m ½” do anteny Yagi 4x5el.DK7ZB.
